Kwetsbare oudere (kwalitatief)

handen van een oudere vrouw over elkaar gevouwen op schoot houdt een wandelstok vast
Logo Ben Sajet Centrum
Logo Pharos
Logo Trimbos Instituut

(Ben Sajet Centrum, Pharos, Trimbos Instituut)

Dit deelproject complimenteert deelproject 1 doordat de doelgroep moeilijker te bereiken is omdat het minder waarschijnlijk is deze doelgroep mee doet aan de panel studie aldus wordt er een kwalitatieve methodologie toegepast die de geleefde ervaring detailleert. de studie gebruikt een realistisch evaluatie benadering [12] om de impact van COVID-19 maatregelen op het dagelijks leven van drie groepen kwetsbare ouderen te bestuderen: ouderen met cognitieve problemen (dementie), ouderen met complexe zorg behoeftes (zoals comorbiditeit) en ouderen met sociale en economische moeilijke situaties (bijvoorbeeld met sociale netwerken die onder druk staan, taal barrières of levend onder het sociale minimum). De deelnemers zullen van diverse achtergronden komen (migratie achtergrond, gender, seksualiteit), woongebieden, (stedelijk en landelijk) en woonplaats (thuis in een (woon)gemeenschap en institutie). Voor acht deelnemers zal er een uitgebreidere onderzoek plaatsvinden in de vorm van meerdere interviews met te minste vier netwerk leden. Volgens de Ben Sajet co-creatie methodes, een werkgroep van collega’s en informele zorgverleners zal worden gevormd die intensief zullen samenwerken met de onderzoekers om samen de project aanbevelingen te ontwerpen.

De impact van sociale isolatie op kwetsbare ouderen en mantelzorgers

Dit deelproject richt zich op de ervaring van kwetsbare ouderen en mantelzorgers gedurende de COVID-19 maatregelen. Wat doet deze situatie met hen? Wat voor problemen ervaren zij? Wat voor oplossingen worden hiervoor in de loop van de tijd gecreëerd? Wie helpt hen hierbij?

In de eerste fase van het project hebben we 12 ouderen en 4 mantelzorgers gevolgd aan de hand van meerdere gesprekken die om de 2 weken plaatsvinden. Daarnaast zijn vanuit Pharos 5 mantelzorgers specifiek met een migratieachtergrond geïnterviewd.

Voorlopige resultaten

Door de COVID-19 maatregelen vallen veel contacten voor kwetsbare ouderen weg, zowel ontmoetingen met vrienden en familie als dagelijkse contactmomenten zoals een praatje in de wijk. Activiteiten, o.a. thuis met vrijwilligers, dagbesteding, en in het verpleeghuis zijn veelal stopgezet. Daardoor valt voor sommigen de dagstructuur weg, wat het gevoel van eenzaamheid kan versterken.

Veel ouderen en mantelzorgers geven aan dat zij piekeren of angstig zijn. Een terugkerend dilemma is de afweging tussen kwaliteit van leven en het risico op besmetting. Hoewel veel contact via de telefoon en beeldbellen gaat, is er sterke behoefte naar persoonlijk en fysiek contact.

Voor zowel ouderen als mantelzorgers is van belang dat het contact dat zij hebben niet alleen bestaat uit afleiding, maar dat zij betrokken worden en zich betekenisvol kunnen voelen als onderdeel van een sociaal netwerk. Uitwisseling en wederkerigheid staan hierbij centraal.

Veel familieleden van ouderen in verpleeghuizen ervaren machteloosheid omdat zij niet  bij hun naaste op bezoek kunnen en niet de zorg voor de persoon en diens leefomgeving kunnen dragen zoals zij normaal wel deden. 

Specifiek in het geval van dementie ervaren familieleden de angst dat de persoon achteruit gaat en hen wellicht niet meer zal herkennen wanneer contact weer mogelijk is. Daarnaast is er de angst dat deze achteruitgang nog sneller zal verlopen nu activiteiten in het verpleeghuis en dagbesteding niet doorgaan.

Uit de gesprekken die door Pharos zijn gehouden met mantelzorgers met een migratieachtergrond komt naar voren dat oudere migranten met dementie en hun mantelzorgers zwaar getroffen zijn door de Coronamaatregelen. De ouderen, thuis en in het verpleeghuis, vereenzamen door het gebrek aan contact en het niet meer kunnen praten in de eigen taal. Ze dreigen ook cognitief achteruit te gaan. Door alle extra geregel en inperkingen komt de zorg steeds meer op de schouders van één mantelzorger terecht. Dat is dan bijvoorbeeld het enige kind dat twee talen beheerst en zelf niet tot een risicogroep behoort. Die ene mantelzorger raakt daardoor extra gestrest en overbelast.

Omdat mantelzorgers vaak de enige personen zijn met wie ouderen in de eigen taal kunnen praten en de cultuur kennen, kunnen zij goed inschatten waar deze ouderen behoefte aan hebben. Nu het contact met mantelzorgers lastiger is of helemaal wegvalt zijn zorgmedewerkers extra onthand en dreigt de zorg ook minder persoonsgericht en cultuursensitief te worden.

Mevrouw is 95 jaar. Ze is slechtziend en woont in een verpleeghuis. Ze heeft een groot sociaal netwerk en kreeg altijd veel bezoek van familie, vrienden, en vroegere buren. Ze noemt zichzelf een “mensenmens.” “Op het ogenblik is het heel, heel erg moeilijk,” zegt ze. “Het is zoveel waard als iemand even tijd voor je heeft, even bij je komt zitten. Ik wil er graag bij horen.” Ze vindt het erg lastig dat de kinderen niet langs mogen komen, “Al was het er maar één,” want er is veel wat moet gebeuren, zoals de was en de post. Ze is ook bezorgd om het besmettingsgevaar. Als ze nu ziek zou worden of zou komen te overlijden dan mogen de kinderen niet bij haar zijn, en dat is “een hele grote angst.” Waar ze erg naar uitkijkt is het kruiswoord puzzelen met een vriendin.  Deze belt haar bijna dagelijks op om kruiswoordpuzzels met haar via de telefoon te doen. Ze zegt: “ik kijk ernaar uit, dat is het enige uitje wat ik heb op een dag”.

Student project

Zorg netwerk voor Engels sprekende oudere volwassen tijdens COVID-19 in Nederland en Verenigd Koninkrijk

Leila is een Master student bij Culturele en Sociale Antropologie van de Universiteit van Amsterdam. Haar scriptie onderzoek gaat over hoe zorg voor oudere Engels sprekende mensen wordt georganiseerd en ervaren tijden de COVID-19 pandemie in Nederland en in het Verenigd Koninkrijk. Zij zal interviews afnemen met deze mensen en andere in hun zorg netwerk om zo doende te begrijpen hoe zij omgaan met de ongekende sociale afstand regels, de moeilijkheden die zij tegen komen en de creatieve oplossingen die zij bedenken om als nog zorg te leveren en sociale connecties te maken. Haar project focust zich op de intersectie tussen zorg, thuis en technologie in het dagelijkse leven.

Lees meer over dit onderwerp:

Rapporten en publicaties

Alzheimer’s Disease International (ADI) position paper on COVID-19 and dementia

COVID-19 and dementia: Difficult decisions about hospital admission and triage

https://www.alz.co.uk/news/adi-releases-position-paper-on-covid-19-and-dementia

Meeting the Care Needs of Older Adults Isolated at Home During the COVID-19 Pandemic

 Steinman, Michael A., Laura Perry, Carla M. Perissinotto. (2020). Meeting the Care Needs of Older Adults Isolated at Home During the COVID-19 Pandemic. JAMA International Medicine.

Media News

‘Meneer De Koning laat zich vrijwillig opsluiten in het verpleeghuis, om bij zijn vrouw te zijn’

Trouw 7 April 2020

https://www.trouw.nl/binnenland/meneer-de-koning-laat-zich-vrijwillig-opsluiten-in-het-verpleeghuis-om-bij-zijn-vrouw-te-zijn~bee6f26e/?utm_source=link&utm_medium=app&utm_campaign=shared%20content&utm_content=free

‘Waarom zou ik níet bij mijn oude moeder op bezoek gaan?’

Trouw 16 April 2020

https://www.trouw.nl/verdieping/waarom-zou-ik-niet-bij-mijn-oude-moeder-op-bezoek-gaan~bfa90a49/

‘Politieke machteloosheid over sterfte in verpleeghuizen’

Trouw 16 April 2020

https://www.trouw.nl/binnenland/politieke-machteloosheid-over-sterfte-in-verpleeghuizen~bfeaf8e4/?utm_campaign=shared_earned&utm_medium=social&utm_source=twitter

‘Artsen en ethici: versoepel bezoekregels voor familie van ziekste coronapatiënten op ic’

De Volkskrant 16 April 2020

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/artsen-en-ethici-versoepel-bezoekregels-voor-familie-van-ziekste-coronapatienten-op-ic~b9fe7127/

‘Ouderen knappen op van levend ganzenbord: In beweging én weer wat te vertellen’

Algemeen Dagblad 7 April 2020

https://www.ad.nl/dossier-corona-in-amersfoort/ouderen-knappen-op-van-levend-ganzenbord-in-beweging-en-weer-wat-te-vertellen~ae605d9d/?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=socialsharing_web

‘Ruim 5.300 besmettingen in verpleeghuizen’

NRC Handelsblad 15 April 2020 (Paywall)

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/04/15/ruim-5300-besmettingen-in-verpleeghuizen-a3996889

‘Alzheimer Nederland over sterfte onder dementerenden: Verpleeghuizen zitten in een vreselijke rotsituatie’

Trouw 9 April 2020

https://www.trouw.nl/binnenland/alzheimer-nederland-over-sterfte-onder-dementerenden-verpleeghuizen-zitten-in-een-vreselijke-rotsituatie~b7232c57/

‘Ethische richtlijn in de maak: wie krijgt er straks voorrang op een IC-bed?’

NOS 7 April 2020

https://nos.nl/artikel/2329728-ethische-richtlijn-in-de-maak-wie-krijgt-er-straks-voorrang-op-een-ic-bed.html

‘Gespreksochtenden voor ouderen gaan gewoon door per telefoon’

Friesch Dagblad 10 April 2020

https://frieschdagblad.nl/2020/4/10/gespreksochtenden-voor-ouderen-gaan-gewoon-door-per-telefoon?harvest_referrer=https:%2F%2Ft.co%2FNve3Rqyusg%3Famp%3D1

‘Doden in verpleeghuizen: zoek niet naar schuldigen, maar richt je op kwaliteit van leven’

NRC Handelsblad – Anne-Mei The – 14 April 2020 (Paywall)

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/04/14/doden-in-verpleeghuizen-zoek-niet-naar-schuldigen-maar-richt-je-op-kwaliteit-van-leven-a3996741

‘Bezoekverbod is op den duur onhoudbaar’

Zorgvisie – Anne-Mei The – 17 April 2020

https://www.zorgvisie.nl/bezoekverbod-verpleeghuizen-is-op-den-duur-onhoudbaar/

‘Blog: Coronamaatregel voor verpleeghuizen vraagt zorgvuldiger toelichting’

Zorgvisie 25 Maart 2020

https://www.zorgvisie.nl/blog/coronamaatregel-voor-verpleeghuizen-vraagt-zorgvuldiger-toelichting/

‘Dit doen verpleeghuizen om de lock-down op te vangen voor bewoners’

Zorgvisie 25 Maart 2020 (Paywall)

https://www.zorgvisie.nl/dit-doen-verpleeghuizen-om-de-lock-down-voor-bewoners-op-te-vangen/

Inge Borghuis: oproep bezoek weer toe te laten:
‘We laten ouderen niet alleen overlijden met mensen in witte pakken’

Zorgvisie – Inge Borghuis Amstelring – 19 Maart 2020 (Paywall)

https://www.zorgvisie.nl/we-laten-ouderen-niet-alleen-overlijden-met-mensen-in-witte-pakken/

‘Verzorgenden: ‘Bezoekverbod moet blijven’’

TVV 3 April 2020

https://www.tvvtotaal.nl/verzorgenden-bezoekverbod-moet-blijven/

‘Brief voor ouderen in verzorgingshuis: ’Jullie hebben de oorlog meegemaakt, klaag niet’’

De Telegraaf 25 Maart 2020 (Paywall)

https://www.telegraaf.nl/nieuws/1785898155/brief-voor-ouderen-in-verzorgingshuis-jullie-hebben-de-oorlog-meegemaakt-klaag-niet

‘Ouderen terughoudend met vragen hulp onbekende’

RTL Nieuws 10 April 2020

https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5087011/ouderen-hulp-rode-kruis-coronavirus-boodschappen-hond-uitlaten

‘Gesloten verpleeghuisdeuren. Strijd tegen eenzaamheid’

Trimbos Instituut 26 Maart 2020

https://www.trimbos.nl/actueel/blogs/blog/gesloten-verpleeghuisdeuren-strijd-tegen-eenzaamheid

‘Hoe houden ouderen het vol in isolatie? ‘De parkieten zeggen niks terug’’

Volkskrant 10 April 2020

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/hoe-houden-ouderen-het-vol-in-isolatie-de-parkieten-zeggen-niks-terug~ba16a362/

‘Ouderen harder geraakt door coronavirus: ‘Ze moeten zelf de regie nemen’’

Parool 14 Maart 2020

https://www.parool.nl/nederland/ouderen-harder-geraakt-door-coronavirus-ze-moeten-zelf-de-regie-nemen~b6195798/

Organisaties

Ben Sajet Centrum
 Pharos

https://www.pharos.nl

Alzheimer Nederland

https://www.alzheimer-nederland.nl/

https://www.alzheimer-nederland.nl/corona

Leyden Academy on Vitality and Aging
Alzheimer Europe

https://www.alzheimer-europe.org/Living-with-dementia/COVID-19

Vilans: Landelijke kennisorganisatie voor langdurende zorg

www.vilans.nl


https://www.vilans.nl/projecten/alles-over-het-coronavirus-in-de-langdurende-zorg-op-een-rij

Movisie: Landelijk kennisinstituut van sociale vraagstukken

www.movisie.nl

https://www.movisie.nl/coronadossier

Waardigheid en trots

https://www.waardigheidentrots.nl/

V&VN:

Beroepsvereniging Verzorgenden Verpleegkundigen

https://www.venvn.nl/

BeterOud

www.beteroud.nl 

Radicale vernieuwing verpleeghuiszorg
iNTERDEM pan-europees netwerk dementie-onderzoekers: 

http://interdem.org/

Trimbos-instituut

https://trimbos.nl

Netwerk NOOM  Netwerk van organisaties van Oudere Migranten

www.netwerknoom.nl

KBO-PCOB:

Ouderen infolijn: 030-3400600

ENIEC: European Network on intercultural Elderly care