Projectsamenvatting HERoS & BASICS
De effecten van de coronacrisisaanpak
De coronapandemie raakte de maatschappij op allerlei vlakken. De zorgsector ondervond een enorme druk maar ook het onderwijs, de evenementbranche, of de horeca beleefden een turbulente tijd. Geen enkele hoek van de maatschappij bleef onaangetast door de crisis. Om te begrijpen hoe niet alleen de pandemie zelf maar ook de beleidsvoering om deze te bestrijden de maatschappij aantastte, deden onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam onderzoek naar de bestuurs- en beleidskant van de coronacrisis.
In twee op elkaar volgende projecten, HERoS en BASICS, vormde kwalitatief etnografisch onderzoek de basis om te kunnen begrijpen wat de effecten van de coronacrisisaanpak waren op kwetsbare groepen in de maatschappij. Specifiek keek het onderzoek naar (organisatie) trauma als gevolg van de coronacrisisaanpak onder zorgpersoneel in de langdurige zorgsector, en naar de sociaal-emotionele effecten van de coronacrisisaanpak op leerlingen en leraren in het middelbare onderwijs.
Binnen HERoS zijn twee projecten gerealiseerd, waarin de ervaringen van zorgmedewerkers en middelbare scholieren tijdens de COVID-19-pandemie centraal staan: Losse Eindjes en We dachten dat het leuk zou zijn. Als onderdeel van het BASICS-project is een Massive Open Online Course (MOOC) opgesteld die geïnterresseerden kunnen volgen.
Laatste Nieuws
Projectdoelen:
Het HERoS project (Health Emergency Response in Interconnected Systems), een internationale en interdisciplinaire samenwerking, had als doel om de effectiviteit en efficiënte van de coronacrisisaanpak te verbeteren door bruikbare kennis te genereren.
Het BASICS project (Building Adaptive, Collaborative, and Inclusive Capacities for Resilient Societies), een samenwerking tussen de Vrije Universiteit Amsterdam en de Rijksuniversiteit Groningen, onderzocht de fundamentele vereisten voor het vouwen van veerkrachtige samenlevingen.
Overkoepelend hadden de projecten het doel om de ervaringen van kwetsbare groepen in de maatschappij met de coronacrisisaanpak te begrijpen om zodoende te kijken hoe deze ervaringen kunnen bijdragen aan inclusiever crisisbeleid in de toekomst.
Het hoofddoel van de creatieve onderzoek aanpak was om de maatschappelijke ervaringen vast te leggen in toegankelijke vormen zoals film en kunst, om deze vervolgens breed te kunnen verspreiden.
Geleerde lessen:
De coronacrisis heeft in de langdurige zorg een diep organisatorische trauma veroorzaakt. Ansgt, schuldgevoel, machteloosheid, en verdriet typeerde de coronaervaringen van zorgpersoneel. Tegelijkertijd waren er ook vormen van veerkracht: teams die samen in de overlevingstandgingen en alles deden om de bewoners op te vangen, artsen die na hun dienst samen bleven zitten om te praten en elkaars emoties te erkennen, en een directeur die ruimte maakte voor emotie door ook haar eigen schuldgevoel te delen. Veerkracht is dus geen individuele plicht, maar een gezamenlijke opgave. Het vraagt om ruimte, tijd en moed om verhalen te delen, én om beleid dat dat mogelijk maakt – vóór, tijdens en na een crisis.
De coronacrisis heeft in de langdurige zorg een diep organisatorische trauma veroorzaakt. Ansgt, schuldgevoel, machteloosheid, en verdriet typeerde de coronaervaringen van zorgpersoneel. Tegelijkertijd waren er ook vormen van veerkracht: teams die samen in de overlevingstandgingen en alles deden om de bewoners op te vangen, artsen die na hun dienst samen bleven zitten om te praten en elkaars emoties te erkennen, en een directeur die ruimte maakte voor emotie door ook haar eigen schuldgevoel te delen. Veerkracht is dus geen individuele plicht, maar een gezamenlijke opgave. Het vraagt om ruimte, tijd en moed om verhalen te delen, én om beleid dat dat mogelijk maakt – vóór, tijdens en na een crisis.
Toegankelijke, duidelijke informatie en communicatie is geen luxe maar een voorwaarde in effectief crisisbeleid. Consistentie en continuïteit in maatregelen en hoe ze gecommuniceerd worden zorgt voor houvast bij de mensen die de maatregelen moeten uitvoeren. Hierin is het ook belangrijk dat doelgroepen goed afgebakend worden en vervolgens door middel van maatwerk benaderd worden.
Misschien wel de belangrijkste les uit het onderzoek is dat er meer geluisterd moet worden naar de ervaring uit de maatschappij. Dit geldt zowel voor, tijdens als na een crisis. Veel maatschappelijke groepen (zoals jongeren of zorgpersoneel) hebben geen directe politieke stem, en zelfs experts die het voor hen opnemen vergeten vaak mee te nemen hoe het echt beleefd wordt in de maatschappij. De enige manier om kennis te verkrijgen over hoe een crisisaanpak doorwerkt op de maatschappij is om naar deze ervaringen te luisteren.
Losse eindjes
Tijdens de corona pandemie voltrok een stille ramp in verpleeghuizen. Verpleeghuismedewerkers zagen hoe ouderen massaal en abrupt stierven, vaak zonder afscheid te kunnen nemen van hun dierbaren. Er waren geen testen of beschermingsmiddelen beschikbaar. Medewerkers stonden voor onmogelijke keuzes. Want hoe hou je rekening met maatregelen zoals anderhalve meter afstand als je ouderen moet wassen en aankleden? Hoe lever je goede zorg én voorkom je dat ouderen overlijden? De schrijnende dilemma’s, onzekerheid en paniek van die tijd zijn door Lianne Cremers en Cato Janssen van de Vrije Universiteit Amsterdam onderzocht tijdens een visueel etnografische studie in 2021. Samen met verpleeghuismedewerkers en visuele kunstenaars is de etnografische film Losse Eindjes gemaakt.
Wachtwoord: Corona2024
We dachten dat het leuk zou zijn
Wachtwoord: Corona2023
Het actieonderzoek We dachten dat het leuk zou zijn laat zien hoe leerlingen en leraren de Covid-19-crisis op middelbare scholen hebben ervaren. Jongeren worstelden met eenzaamheid, afnemende motivatie, de sociale impact van de terugkeer naar school en de voortdurende veranderingen in de coronamaatregelen. Visueel antropologen Lianne Cremers en Cato Janssen van de Vrije Universiteit Amsterdam onderzochten deze ervaringen in 2021 met kunstworkshops, interviews, participerende observaties en videodagboeken. Samen met leerlingen, docenten en kunstenaars maakten zij de kunstexpositie en visueel etnografische film ‘We dachten dat het leuk zou zijn’.
BASICS
Within the BASICS research consortium, three interconnected subprojects investigate the fundamental requirements for building resilient societies, what we refer to as the BASICS for Resilience. This research is grounded in a thorough examination of the adaptive, collaborative, and inclusive capacities of individuals, professionals, institutions, organizations, and enterprises in Dutch society. By analyzing both the institutional barriers that hinder resilience and the effective enablers that foster it, these subprojects contribute to a deeper understanding of how societies can better respond to challenges, crises, and social inequalities.
Mogelijk gemaakt door:
Het HERoS project werd gefinancierd uit het Horizon 2020 Onderzoek en Innovatieprogramma van de Europese Commissie. Het BASICS project werd gefinancierd door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). De films werden medemogelijk gemaakt door Amsterdam Public Health (APH), Amsterdam UMC en The Institute for Societal Resilience.
